Кім ұтатынын тапшылық емес, үйлестіру айқындайды
Энергетикалық көшу минералдарға байланысты күрделі мәселеге тап болып отыр, алайда бұл көпшілік ойлағандай ресурстардың тапшылығы емес. Африкадағы мыс кен орындарынан бастап Оңтүстік Америкадағы литий шөлдеріне және Австралия мен Еуропадағы өңдеу орталықтарына дейін негізгі мәселе ресурстардың жетіспеушілігінде емес. Мәселе – шешімдердің бір-бірімен үйлеспеуінде.
Тау-кен компаниялары ұзақ мерзімді сатып алу келісімдерінсіз ірі инвестициялық бағдарламаларды негіздей алмайды. Өңдеуші кәсіпорындар тұрақты шикізат жеткізіліміне кепілдік болмайынша жаңа өңдеу қуаттарын салуға асықпайды. Үкіметтер жобалар қаржылық жабылу кезеңіне жетпейінше теміржол, порт және энергетикалық инфрақұрылымға инвестиция салуға құлықсыз.
Әрбір қатысушы өз бетінше әрекет еткенде бұл шешімдер логикалық көрінеді. Алайда жалпы жүйе тұрғысынан қарағанда, бұл бүкіл саланың баяулауына алып келеді. Ірі экономикалардың жауабы айқын. Екі мың жиырма алтыншы жылдың басында Америка Құрама Штаттары өңделген критикалық минералдардың сенімді жеткізу тізбегіне жеткілікті қол жеткізе алмай отырғанын ресми түрде мойындады. Еуропалық одақ ішкі өңдеу қуаттарын жедел дамытуда. Австралия жоғары қосылған құны бар өнім жеткізушісі ретінде өз позициясын нығайтуға ұмтылуда. Латын Америкасында бірқатар мемлекеттер өңдеу кезеңіндегі қосымша құнның қандай бөлігі ел ішінде қалуы тиіс екенін қайта қарастырып жатыр. Ұқсас үрдістер Moore Global-дың энергетикалық және өнеркәсіптік трансформацияларға арналған талдау материалдарында да қарастырылған, соның ішінде “Africa: a Renewable Energy Powerhouse in Waiting” және “5 Emerging Trends in Energy, Mining and Renewables”. зерттеулерінде. Барлық жағдайда негізгі сұрақ біреу: инвестицияларды іске асыруға мүмкіндік беретін үйлестіру архитектурасын кім қалыптастыра алады?
Үйлестіру мәселесі
Нарықтағы жоғары шоғырлану тәуекелі бұл мәселені одан әрі күрделендіреді. Мысалы, әлемдік кобальт өндірісінің шамамен төрттен үш бөлігі Конго Демократиялық Республикасының үлесіне тиесілі. Өңдеу қуаттары да шектеулі юрисдикцияларда шоғырланған жағдайда жеткізу тізбегінде тар жерлер пайда болуы мүмкін. Бұл өндірістік тораптардың санын арттыруды, резервтік қуаттарды құруды және қатысушылар арасындағы байланыстарды тиімді ұйымдастыруды талап етеді.
“Критикалық минералдардың тапшылығы ресурстардың жетіспеушілігінен емес, тау-кен өндірісі, өңдеу, инфрақұрылым және мемлекеттік саясат арасындағы инвестицияларды үйлестірудің жеткіліксіздігінен туындайды. Энергетикалық көшу қажетті ауқымға жетуі үшін біз бірлесіп әрекет етуді үйренуіміз керек“. David Tomasi – Moore Australia
Алдағы кезеңде басты міндет – екіжақты келісімдер санын көбейту емес, құн тізбегінің толыққанды экожүйелерін қалыптастыру. Бұл ретте өндіру кестелері, өңдеу қуаттары, инфрақұрылым, қаржыландыру және реттеуші механизмдер әртүрлі юрисдикциялар арасында үйлестірілуі тиіс. Бірнеше жобаның теміржол, порт және энергетикалық инфрақұрылымды бірлесіп пайдалануына негізделген инфрақұрылымды біріктіру тәсілі инвестициялардың тиімділігін арттырады. Ұзақ мерзімді жеткізу келісімдері және сенімді баға бағдарлары жобалардың қаржыландыру мүмкіндігін күшейтеді. Стандартталған қадағалау және қадағаланым жүйелері өндірушілерге шикізаттың шығу тегін, еңбек стандарттарының сақталуын және көміртегі шығарындыларының деңгейін растауды талап ететін сатып алушыларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл тақырып сондай-ақ “It Is Not Easy Going Green, So Let’s Focus on Practical Steps Rather Than Arbitrary Targets” атты материалда да қарастырылады.
Әртүрлі юрисдикцияларда жұмыс тәжірибесі бар кеңесшілер осындай үйлестіру тетіктерін құрылымдауға көмектесіп, тәуекелдерді азайтып, жобалардың уақтылы іске асырылуын қамтамасыз ете алады.
Тұрақты даму – нарыққа қол жеткізудің шарты
Тұрақты даму тұрғысынан алғанда, критикалық минералдар энергетикалық көшу үшін қосымша фактор емес, оның негізгі негіздерінің бірі болып табылады. Жаңартылатын энергия өндірісі мен электр желілерін электрлендіру дәстүрлі көмірсутекті жүйелерге қарағанда минералдарға әлдеқайда тәуелді.Мыс жел энергетикасында, күн энергетикасында, электр желілерін жаңғыртуда және электрлендірілген инфрақұрылымда кеңінен қолданылады. Литий мен кобальт аккумуляторлық энергия сақтау жүйелері мен электр көліктерінің дамуы үшін аса маңызды.
Сонымен қатар мұнай-газ саласының трансформациясы – соның ішінде электрлендірілген теңіз платформалары, көмірқышқыл газын ұстау технологиялары және сутек энергетикасы – да критикалық минералдарға айтарлықтай тәуелді.Сенімді әрі жауапты басқарылатын жеткізу тізбектері болмаса, жаңартылатын энергия көздерінің дамуы да, жалпы энергетикалық көшу стратегиялары да нақты шектеулерге тап болуы мүмкін. Көптеген технологиялық шешімдер қазірдің өзінде тәжірибеде қолданылып жатыр. Электрлі карьерлік самосвалдар өнеркәсіптік ауқымда пайдаланылуда. Күн энергиясы мен энергия сақтау жүйелерінің комбинациясы көміртегі бағасын есепке алмағанның өзінде шалғай нысандар үшін дизель генерациясымен бәсекеге түсе алады. Су ресурстарын басқару және жергілікті қауымдастықтарға әсері көбінесе жеткілікті бағаланбайды, алайда дәл осы факторлар жобалардың ұзақ мерзімді перспективада әлеуметтік лицензиясын сақтай ала ма, жоқ па – соны айқындайды.
“Электромобильдер нарығының кейбір сегменттерінде натрий-ионды батареялар литийге деген сұранысты азайтқан жағдайда да, бұл әсер жасанды интеллекттің, цифрландырудың, деректер орталықтарының және озық есептеу инфрақұрылымының қарқынды дамуына байланысты өсіп келе жатқан сұраныс арқылы өтеледі. Бұл салалардың барлығы да критикалық маңызды минералдарға айтарлықтай тәуелді.” Paul Callaghan – Moore Global, энергетика секторының жетекшісі
Бүгінде тұрақты даму тек есептіліктің бір бөлігі ғана емес. Ол нарыққа қол жеткізудің маңызды шартына айналды. Шығарындылар көрсеткіштерінің әлсіз болуы қаржыландыру құнының өсуіне, кредиттеу шарттарының қатаюына және капиталға қолжетімділіктің шектелуіне алып келеді. Декарбонизация енді жобаның инвестициялық тартымдылығының ажырамас бөлігі болып табылады, ал екінші кезектегі міндет емес.
Тұрақты даму қағидаттарын кеңесшілердің қолдауымен операциялық және қаржылық жоспарлауға енгізетін өндірушілер инвестиция тарту және халықаралық нарықтарға шығу тұрғысынан әлдеқайда тиімді жағдайда болады.
“Үйлестірілген жоспарлау – тау-кен өндірісін, өңдеуді, инфрақұрылымды және ұзақ мерзімді келісімшарттарды біріктіру арқылы – коммерциялық та, экологиялық та тәуекелдерді азайтады. Бұл ресурстарды, жаңартылатын энергетиканы, жергілікті қауымдастықтарды және капитал нарықтарын өзара байланыстыратын сенімді инвестициялық экожүйелерді қалыптастыруға мүмкіндік береді.” Mark Stewart – Moore Global, тұрақты даму саласындағы қызметтер бағытының жетекшісі
Қосылған құн қай жерде қалыптасады
Критикалық минералдар құн тізбегіндегі негізгі қосылған құн көбіне өндіру кезеңінде емес, өңдеу кезеңінде қалыптасады. Замбияның кобальт сульфатын өндіруді дамыту жөніндегі бастамалары және Австралияның литийді өңдеу саласына салған инвестициялары мемлекеттердің құн тізбегінің неғұрлым табысты кезеңдерін өз аумағында орналастыру үшін бәсекеге түсіп жатқанын көрсетеді. Өңдеу кластерлерін қалыптастыру да бірлік шығындарды азайтып, өнеркәсіптік саясаттың тиімділігін арттырады.
Алдағы үш-бес жыл
Жаңа көлік дәліздері мен өңдеу қуаттары қалыптасып жатыр. Инфрақұрылымды, өңдеу қуаттарын, қаржыландыруды және стандарттарды жылдам үйлестіре алған мемлекеттер мен компаниялар жаңа жаһандық жеткізу тізбектерінде жетекші орын алады.
Бұл саладағы негізгі шектеу технологияларда немесе капиталда емес, қатысушылардың үйлестірілген әрекет ету қабілетінде жатыр. Нарық қатысушылары ұжымдық пайдасын түсінеді, алайда көп жағдайда тәуекелді бірінші болып өз мойнына алуға дайын болмайды. Осы нарықтардың коммерциялық, реттеуші және юрисдикциялық ерекшеліктерін жақсы түсінетін кеңесшілер жобаның табысты іске асуына немесе даму кезеңінде тоқтап қалуына әсер ететін шешуші рөл атқара алады.
Тау-кен өндірісі, өңдеу, инфрақұрылым және ұзақ мерзімді келісімдерді біріктіретін тиімді экожүйелер құра алған тараптар энергетикалық көшу үшін қажетті ресурстарды қамтамасыз етіп қана қоймай, оның экономикалық құнының қалай қалыптасатынына да ықпал етеді. Moore Global-дың салалық сараптамасы мен қызмет көрсету тәжірибесін пайдалана отырып, клиенттер критикалық минералдардың жаһандық нарықтарындағы стратегиялық позицияларын нығайтып, жаңа өсу мүмкіндіктерін іске асыра алады. but also influence how its value is realised. Leveraging Moore Global’s sector and service expertise, clients are positioned to capture this value and strengthen their strategic presence in critical minerals markets worldwide.
