Белгілі болғандай, 2025 жылғы қаңтардан бастап AFSA АХҚО-ның қаржы мониторингі субъектілеріне қатысты ішкі бақылау қағидаларына (бұдан әрі – Нұсқаулық) түзетулер енгізді.
Бұл мақалада біз негізгі өзгерістерге назар аударамыз және АХҚО резиденттері үшін осы саладағы ішкі құжаттарды талдау кезінде неге мән беру қажеттігін түсіндіреміз.
Маңызды жаңалықтардың бірі – Business Risk Assessment (BURA) ұғымының енгізілуі. Енді клиенттер тәуекелін бағалау саясатына (Customer Risk Assessment – CRA) қоса, қаржы ұйымдары бизнес тәуекелдерін бағалау саясатын да енгізуге міндетті. Бұл құжатта, әдетте, келесі тәуекелдер қарастырылуы тиіс:
- Клиентке байланысты тәуекел факторлары (мысалы, клиент түрлері)
- Елдік немесе географиялық/юрисдикциялық тәуекелдер
- Өнімдерге, қызметтерге, трансакцияларға және жеткізу арналарына байланысты тәуекелдер
Бизнес тәуекелдерін бағалау үнемі жүргізіліп, оның нәтижелері компания басшылығына ұсынылуы қажет. Біз бұл саясаттың клиенттер тәуекелін бағалау саясатына ұқсас екенін байқаймыз, алайда әрбір компания өз бизнесінің ерекшеліктерін ескере отырып, тиісті элементтерді осы құжатқа енгізеді.
Бұрын Нұсқаулықтың талаптары AFSA-ға бағынышты немесе бақылаудағы барлық тұлғаларға қолданылатын, өкілдік кеңселерге рұқсат берілген фирмаларды қоспағанда.
Қазіргі өзгеріс бойынша тізімге кредиттік рейтинг агенттіктері де қосылған жоқ – яғни олар енді Нұсқаулықтың қолдану аясынан тыс қалдырылды.
Бұл олардың табиғаты бойынша клиент атынан қаржылық операциялар жүргізбейтіндігі және ақшаны жылыстату мен терроризмді қаржыландыруға тікелей тәуекел туғызбайтындығымен түсіндіріледі. Мұндай ерекшелеу тәуекелге негізделген тәсілге және халықаралық реттеу тәжірибесіне сәйкес келеді.
Нұсқаулықтың жаңа редакциясы саясаттар, рәсімдер, жүйелер мен АЖ/ТҚҚ бойынша бақылауларға қойылатын талаптардың құрылымын нақтылайды:
- Қазіргі редакцияға «internal control system on AML matters жүйесінде AML сәйкестік функциясының лайықты өкілдігі» деген талап қосылған; бұл AML талаптарын сақтау функциясының ішкі бақылау жүйіндегі рөлін айқындайды.
- Бұрынғы редакцияда тек «compliance function in the management» деген жалпы формулировка болған, ол функцияның рөлі бойынша белгісіздік туғызатын.
- Қажеттілік ретінде тәуекелдерді басқару бағдарламасы талап етіледі және онда «BURA, CRA» көрсетілсін деген нақты сілтемелер бар.
- Бұрын «risk management» секілді жалпы түсініктер қолданылған болса, енді нақты бағдарламалар мен тәсілдер талап етіледі.
Осы өзгерістер талаптарды айқынырақ және егжей-тегжейлі етеді, басқару және бақылау жүйелеріндегі рөлдерді нақтылайды.
Нұсқаулыққа сонымен қатар мынадай толықтырулар енгізілді:
- Нысаналы мақсат – тек ақшаны жылыстату мен терроризмді қаржыландыруды (ML/TF) анықтау ғана емес, санкцияларды бұзу тәуекелін де тиімді анықтау және оны азайту.
- Тексерілетін әрекеттердің тізімі кеңейтілді:мониторингтен жалтаруға әрекет ету, қылмыстық жолмен алынған қаражатты шығару операцияларына қатысу сияқты қосымша әрекеттер енгізілді.
- Географиялық тәуекел критерийлері қосылды:жоғары тәуекел аймақтарында тіркелген қатысушылармен транзакциялар ескерілетін болды.
Тәуекелдерді бағалау моделіне де толықтырулар енгізілген. Қазіргі редакцияға сәйкес субъектілер сандық (қолжетімді көрсеткіштер) және сапалық сипаттамаларға негізделген тәуекелді бағалау моделін әзірлеп енгізуі қажет. Сандық көрсеткіштерге негізделген бағалау география, клиент түрі, өнімдер мен қызметтер, қолданылатын каналдар сияқты өлшемдер бойынша тәуекел санатын анықтауға көмектеседі және клиенттің жалпы тәуекел дәрежесін көрсетеді. Әр санат компанияның бизнес ерекшеліктеріне байланысты әр түрлі бағалануы мүмкін.
Сонымен қатар, Нұсқаулыққа сәйкес әр субъект клиенттің тәуекел профилін (Customer Risk Profile) әзірлеуге міндетті болады; бұл профиль тәуекелдерді бағалау процедурасына (CRA) негізделген болуы тиіс.
Нұсқаулық бастапқыда Shell Banks-пен (өз елінде немесе юрисдикциясында нақты физикалық қатысуы жоқ банктер) делік қарым-қатынас орнатуға тыйым салатын еді. Жаңартулар бойынша жергілікті агенттің немесе әкімшілік персоналдың болуы банктің сол елдегі физикалық қатысуы ретінде есептелмейтіні нақтыланды. Сондықтан осындай белгілер көрсетілген Shell Banks-пен ынтымақтастыққа тыйым сақталады.
Клиентті немесе бенефициарды верификациялауды кейінге қалдыру рәсіміне қатысты бір маңызды түзету енгізілді: бағалы қағаздар секторында кейбір жағдайларда верификацияны кейінге қалдыруға рұқсат беріледі, егер бұл бизнес-операцияның қалыпты жүзеге асуына қажетті болса. Шығындарды немесе делдалдар қысқа мерзімде мәмілені аяқтауға міндетті болған жағдайда мәміле клиентті анықтауды аяқтамай-ақ жүзеге асырылуы мүмкін.
Бұл түсініктеме бағалы қағаздар секторында жылдам әрекет етуді және мәмілелерді аяқтауды талап ететін нарықтың нақты талаптары бар екенін көрсетеді, бұл стандартты мерзімдерде тексеруді аяқтауды мүмкін емес етеді.
Алайда негізгі қауіпсіздік қағидалары бұзылмауы тиіс және компания верификацияны кейінірек толық аяқтауды қамтамасыз ететін жүйеге ие болуы қажет. Яғни ұйымдар клиентті енгізуден бұрын қандай шарттарда қызметті бастауға рұқсат берілетінін айқындайтын тәуекелдерді басқару рәсімдерін жасаулары тиіс. Мұндай рәсімдерде транзакциялар санына, түрлеріне немесе сомаларына шектеу қою, сондай-ақ қалыптан тыс үлкен немесе күрделі операцияларға қатал бақылау енгізу қажеттігі көрсетілуі тиіс.
Бұл тәжірибе АЖ/ТҚҚ талаптарын сақтау мен бағалы қағаздар саудасына тән жеделдік арасындағы тепе-теңдікті сақтау үшін енгізілген.
Белгіленген өзгерістер клиентті верификациялауды кейінге қалдырудан туындайтын тәуекелдерді күшейтетін бақылау шараларын енгізуді талап етеді: мысалы, транзакцияларды санау шектері, ерекше трансакцияларды қадағалау.
Аталған өзгерістер ішкі саясаттар мен рәсімдерді жаңартуды, сондай-ақ ішкі бақылау жүйесін жаңа талаптарға бейімдеуді талап етеді. Біз сіздерге ішкі құжаттаманы бағалау, оны ағымдағы талаптарға сәйкестендіру және АЖ/ТҚҚ бойынша жылдық есеп дайындау бойынша көмектесуге дайынбыз.
Сұрақтарыңыз болса немесе кеңес қажет болса, хабарласыңыз: [email protected]
