2026 жылдан бастап Қазақстанда резидент еместердің жекелеген кірістеріне салық салу тәртібіне өзгерістер енгізілді. Атап айтқанда, төлем көзінен ұсталатын салық мөлшерлемелері қайта қаралды, резидент емес қызметкерлердің кірістеріне жеке табыс салығын (ЖТС) есептеу үшін прогрессивті мөлшерлеме енгізілді, сондай-ақ резидент еместерге төлем жасайтын салық агенттеріне қойылатын талаптар нақтыланды.
Өзгерістер резидент емес қызметкерлер мен еңбек иммигранттарының кірістеріне, Қазақстандағы көздерден алынатын кірістерге, шетелдік компанияларға төлемдерге, сондай-ақ қосарланған салық салуды болдырмау туралы халықаралық шарттарды қолдануға қатысты.
Төлем көзінен ұсталатын салық мөлшерлемелері
2026 жылы резидент еместердің кірістерінің жекелеген түрлеріне жаңа мөлшерлемелер бойынша төлем көзінен салық ұсталады.
Резидент заңды тұлға капиталының кемінде 25%-ын тікелей немесе жанама түрде иеленетін тұлғаға төленетін дивидендтер 230 000 АЕК-ке дейінгі кіріс сомасына 5% мөлшерлеме бойынша, ал осы шектен асатын сомаға 15% мөлшерлеме бойынша салық салынады.
Кірістердің басқа түрлеріне мынадай мөлшерлемелер қолданылады:
- кредиттер, қарыздар және борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақыларға – 10%;
- құмар ойындар мен бәстердегі ұтыстарға – 10%.
Резидент еместердің басқа да кіріс түрлері бойынша салық мөлшерлемесі кірістің түрі мен сипатына қарай айқындалады және Салық кодексінің тиісті нормаларына сәйкес қолданылады.
Резидент емес қызметкерлер үшін ЖТС-тың прогрессивті мөлшерлемесі
2026 жылғы негізгі өзгерістердің бірі – резидент емес қызметкерлердің кірістеріне ЖТС-тың прогрессивті мөлшерлемесін енгізу.
Жылдық шек 8 500 АЕК мөлшерінде белгіленген. АЕК мөлшері 4 325 теңге болған кезде бұл 36 762 500 теңгені құрайды.
Белгіленген шек шегіндегі кіріске 10% мөлшерлеме қолданылады, ал 15% мөлшерлеме тек шектен асатын сомаға қолданылады.
Мысалы, резидент емес қызметкердің бір жылдағы кірісі 40 млн теңгені құраса, 36 762 500 теңге 10% мөлшерлеме бойынша, ал қалған сома 15% мөлшерлеме бойынша салық салынады.
Осындай прогрессивті мөлшерлеме Қазақстанға Қазақстанда салық төлеуші ретінде тіркелмеген резидент емес заңды тұлға жіберген шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың кірістеріне де қолданылады.
Еңбек иммигранттарына салық салу
Резидент емес еңбек иммигранттары үшін кірісті айқындау және ЖТС есептеудің арнайы тәртібі көзделген.
Салық міндеттемелерін есептеу кезінде нақты алынған кіріс, заңнамада көзделген салықтық шегерімдер және ең төменгі салық салынатын кіріс ескеріледі.
Ең төменгі салық салынатын кіріс жұмыс орындаудың немесе қызмет көрсетудің әрбір айы үшін 40 АЕК мөлшерінде белгіленген.
Сондықтан еңбек иммигранттарына төлем жасау кезінде олардың салықтық мәртебесін және Салық кодексінде белгіленген ЖТС есептеу тәртібінің ерекшеліктерін ескеру қажет.
Қандай кірістер Қазақстандағы көздерден алынатын кірістерге жатады?
Салық міндеттемелерін айқындаудың бірінші кезеңі – резидент еместің кірісінің Қазақстандағы көздерден алынатын кірістерге жататынын анықтау.
Мұндай кірістерге, атап айтқанда, Қазақстан аумағында орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерден алынатын кірістер, дивидендтер, сыйақылар, роялти, құн өсімінен алынатын кірістер және Салық кодексінде көзделген басқа да кірістер жатады.
Резидент емеске төлем жасау кезінде кірістің түрін, жұмыстардың орындалатын немесе қызметтердің көрсетілетін жерін және салық салу тәртібіне әсер етуі мүмкін басқа да мән-жайларды анықтау қажет.
Тұрақты мекеме және халықаралық шарттар
Шетелдік компания Қазақстанда қызметін жүзеге асырған кезде оның Қазақстанда тұрақты мекемесі пайда болатынын анықтау қажет.
Тұрақты мекеме болған жағдайда резидент еместің кірістеріне Салық кодексінің тиісті ережелері ескеріле отырып салық салынады. Сондықтан шетелдік компаниялармен шарт жасасу кезінде шарттың талаптары мен сомасын ғана емес, резидент еместің Қазақстандағы қызметінің нақты сипатын да талдау маңызды.
Қосарланған салық салуды болдырмау туралы халықаралық шарттардың да маңызы бар. Заңнамада көзделген жағдайларда қажетті растайтын құжаттар болған кезде халықаралық шарттың ережелері қолданылуы мүмкін.
Халықаралық шарттың ережелерін қолдану үшін негізгі құжат – кіріс алушының салықтық резиденттігін растайтын салықтық резиденттік туралы сертификат.
Салық агенті халықаралық шартты қолдануға негіздердің бар екеніне және Салық кодексінің талаптары сақталғанына көз жеткізуі тиіс.
Салық агенті нені тексеруі қажет?
Резидент емеске кіріс төлемес бұрын салық агенті мына мәселелерді анықтауы қажет:
- кіріс алушының салықтық мәртебесін;
- төленетін кірістің түрі мен сипатын;
- кірістің Қазақстандағы көздерден алынатын кіріске жататынын;
- жұмыстардың орындалатын немесе қызметтердің көрсетілетін жерін;
- резидент еместің Қазақстанда тұрақты мекемесінің бар-жоғын;
- қосарланған салық салуды болдырмау туралы халықаралық шартты қолдану мүмкіндігін;
- қолданылатын салық мөлшерлемесін;
- төлем көзінен салық ұстау қажеттілігін;
- салықты бюджетке аудару тәртібі мен мерзімдерін.
Резидент еместерге консультациялық, басқарушылық, техникалық және инжинирингтік қызметтер үшін төлем жасауға ерекше назар аудару қажет. Әрбір төлем бойынша қызметтің сипаты мен нақты мәміле талаптарын қолданыстағы Салық кодексінің талаптарын ескере отырып талдау қажет.
Uchet.kz материалдары негізінде
